HOME     www.tegels-uit-rotterdam.com

Zeer zeldzame Nederlandse tegels met pauselijke wapen

 

Achtergrond voor de productie van tegels met de pauselijke wapen.
Ten tijde van de Vrede van Münster in 1648 was ongeveer een derde van de bevolking van de Republiek katholiek, terwijl de meerderheid gereformeerd was.
Gedurende de 17e eeuw genoten katholieken, remonstranten, mennonieten in Nederland en lutheranen in de praktijk vrijheid van godsdienst in gebouwen die niet als kerken herkenbaar waren. Hoewel er in deze periode wetten tegen katholieken bestonden, werden deze wetten in de loop der tijd steeds minder strikt gehandhaafd.
In de 17e en vroege 18e eeuw waren er conflicten binnen de Katholieke Kerk als gevolg van het jansenisme. Deze conflicten (en andere) leidden tot het Utrechtse Schisma. In 1723 scheidde het aartsbisdom Utrecht zich af van de Rooms-Katholieke Kerk, waarmee de Oud-Katholieke Kerk van Nederland werd gesticht. In 1853 werd Utrecht opnieuw de zetel van een Rooms-Katholieke aartsbisschop.

 

Prinzessehof Leeuwarden, Inventarisnummer NO 08764

Deze houtsneden komen uit “Le vite di tutti i pontefici” (De levens van alle pausen), dat in 1592 in Venetië werd gedrukt.
Eugenius III, geboren als Bernardo Pignatelli (Montemagno – Tivoli, 8 juli 1153) was paus van 1145 tot 1153. Zijn geboortejaar is onbekend. Hij was abt van een cisterciënzerklooster even buiten Rome. Zijn verkiezing tot paus in februari 1145 kwam mede door het gebrek aan belangstelling, en gedeeltelijk door zijn vriendschap met Bernardus van Clairvaux, op dat moment de meest invloedrijke geestelijke in de katholieke kerk. Eugenius verbleef gedurende het grootste deel van zijn pontificaat buiten Rome. Hij werd in het klooster van Farfa ingehuldigd. Rome stond onder invloed van Arnold van Brescia, die het verzet aanvoerde tegen de wereldlijke macht van de pausen. Eugenius III zocht hulp bij steden die zich tegen Rome verzetten. Met die hulp slaagde hij er voor een poos in zijn positie in Rome te vestigen, maar niet voor lange duur. Via Viterbo en Siena kwam hij uiteindelijk in Frankrijk terecht. In 1149 keerde hij terug naar Italië. Hij vestigde zijn residentie in Viterbo. In 1150 lukte het hem kortstondig om zich weer in Rome te vestigen dankzij hulp van de koning van Sicilië. De nieuwe keizer van het Heilige Roomse Rijk keizer Frederik I Barbarossa (1152–90) beloofde hem steun tegen zijn opstandige onderdanen. Voordat die steun verleend kon worden, stierf Eugenius III op 8 juli 1153 in Tivoli. Hij werd in 1872 door paus Pius IX zaligverklaard. (Wikipedia)

 

 

 

Rijksmuseum Amsterdam BK-1955-314 (A)

Deze print komt uit het boek "Pontificum Romanorum effigies" van Giovanni Battista Cavalieri, dat in 1580 in Rome werd gedrukt.

Dit wapen is te vinden in Wikipedia en in Chronologia Romanorum pontificum, Giovanni Marangoni, Roma 1751.

Honorius IV, oorspronkelijk Giacomo Savelli (geboren rond 1210 in Rome; overleden 3 april 1287 in Rome), was paus van de Rooms-Katholieke Kerk van 2 april 1285 tot aan zijn dood.
Giacomo Savelli was de zoon van de Romeinse senator Luca Savelli en Giovanna Aldobrandeschi. De vooraanstaande Romeinse familie Savelli had al een paus voortgebracht, Honorius III, een oudoom van Giacomo.
Hij studeerde in Parijs en werd in 1261, onder paus Urbanus IV, verheven tot kardinaal-diaken van Santa Maria in Cosmedin. In deze hoedanigheid diende hij later als kardinaal-priester van Santa Maria in Cosmedin. Hij was ook levenslang senator van Rome.
Na de dood van Martinus IV kozen de kardinalen hem tot nieuwe paus tijdens het conclaaf in Perugia, na slechts vier dagen van beraadslagingen. Honorius IV was al bijna verlamd in zijn handen en voeten door jicht. Wanneer hij de mis opdroeg aan het hoogaltaar, kon hij de hostie alleen nog maar met behulp van een mechanisch apparaat optillen.
Op 3 april 1287, na een pontificaat van slechts twee jaar, overleed Honorius IV aan de gevolgen van jicht. Hij werd aanvankelijk begraven in de Sint-Pietersbasiliek, maar later werden zijn stoffelijke resten overgebracht naar het familiegraf van de Savelli's in Santa Maria in Aracoeli. (Wikipedia)

 

 

 

Museum Edam 00660

Het schilderij beeldt paus Sixtus IV af en is rond 1540 geschilderd door de beroemde Italiaanse renaissancemeester Titian (Tiziano Vecellio). Het originele kunstwerk bevindt zich nu in de wereldberoemde Uffizi-galerie in Florence, Italië.

Het wapen toont een gouden zomereik met twaalf eikels op een blauw schild. Als pauselijk wapen nam Sixtus IV (geboren Francesco della Rovere) het familiewapen van de Italiaanse adellijke familie Della Rovere aan. De naam Rovere betekent eik in het Italiaans. (Wikipedia)

Sixtus IV
(Francesco della Rovere; * 21 juli 1414 in Celle bij Savona katholieke paus en regeerde van 9 augustus 1471 tot 12 augustus 1484.
Pontificaat: Op 9 augustus 1471 werd hij, na een conclaaf van drie dagen, verrassend genoeg tot nieuwe paus gekozen. Het College van Kardinalen had hem echter voorafgaand aan zijn verkiezing verplicht tot een aantal concessies. De naam verwijst naar de Romeinse martelaar Sixtus II, op wiens feestdag het conclaaf begon. Hoewel aanvankelijk werd verwacht dat de generaal van de Orde de pastorale waarden opnieuw centraal zou stellen, werd tijdens zijn pontificaat al snel duidelijk dat paus Sixtus IV een losbandige nepotist was.
Nepotisme en machtsspelletjes zijn geen uitvindingen van het pausdom in de Renaissance. Maar de pausen van de Renaissance brachten deze aloude ondeugden naar een nieuw niveau. De eerste in deze reeks was Francesco della Rovere, die als Sixtus IV (1471-1484) nepotisme verhief tot staatsmanschap. Hij bouwde de Sixtijnse Kapel en verzekerde invloedrijke posities voor zijn familie. Sixtus IV wordt beschouwd als de eerste paus van de Renaissance.
(Wikipedia)

 

 

 

Rijksmuseum Amsterdam BK-1955-314 (B)

Olieverfschilderij van paus Marcellus II (ca. 16e eeuw) in de Vaticaanse Musea.

Motief: Een gouden hinde (of het Lam van God) met een opgeheven voorpoot, voor negen waaiervormige korenaren boven een groene weide. Achtergrond (veld): Blauw. Oorsprong: Dit is het oorspronkelijke adellijke wapen van de familie Cervini. (Wikipedia)

Marcellus II (geboren 6 mei 1501 in Montefano (Marche); overleden 1 mei 1555 in Rome), wiens geboortenaam Marcello Cervini degli Spannocchi was, was paus van de Katholieke Kerk van 9 april tot 1 mei 1555. Hij is bekend vanwege de Missa Papae Marcelli ("Mis van paus Marcellus"), een compositie die aan hem is opgedragen door Giovanni Pierluigi da Palestrina. Marcellus II is tot nu toe de laatste paus die zijn geboortenaam als pausnaam gebruikte. (Wikipedia)

 

 

 

Rijksmuseum Amsterdam BK-1955-314 (C)

Uit de kring rond Titian (Wikipedia)

Pius IV (geboren 31 maart 1499 in Milaan; overleden 9 december 1565 in Rome), wiens echte naam Giovanni Angelo de' Medici was, was paus van de Katholieke Kerk van 1559 tot 1565. Na de dood van paus Paulus IV werd Gianangelo Medici op 25 december 1559 tijdens het conclaaf tot paus gekozen en op 6 januari 1560 geïnstalleerd. De pauselijke naam was programmatisch (pius = de vrome), in tegenstelling tot het strenge beleid van zijn voorganger uit de Napolitaanse familie Carafa. (Wikipedia)

Uitleg van het wapen: 1. Het schild in het midden is het traditionele symbool van het Huis Medici: • De bollen (Palle): Het schild bestaat uit zes bollen (Italiaans: palle). • De bovenste bol: In tegenstelling tot de andere vijf bollen, bevat de bovenste, centrale bol drie lelies. Dit is de zogenaamde Franse bol (met de lelies van de Franse koningen). Koning Lodewijk XI van Frankrijk verleende de Medici in 1465 toestemming om deze lelies als privilege in hun wapen op te nemen. 2. Het pauselijke insigne (boven het schild) Aangezien dit het wapen van een paus is, wordt het schild omlijst door de symbolen van pauselijk gezag: • De tiara: Helemaal bovenaan bevindt zich de pauselijke kroon (tiara) met zijn drie kroonvormige banden, die de drievoudige macht van de paus symboliseren (onderwijzen, heiligen en besturen). • De sleutels van Petrus: Achter het schild zijn de twee sleutels gekruist, die de macht om te binden en te verbreken vertegenwoordigen ("sleutels tot het Koninkrijk der Hemelen"). • De cherubijn: Direct boven het schild bevindt zich een kleine gebeeldhouwde engel, en helemaal onderaan wordt het wapen bekroond met een sierlijk masker (grotesk gezicht), typisch voor barokke en renaissance cartouches. (Wikipedia)

 

 

* Ik ben momenteel op de hoogte van de volgende tegels met pauselijk wapen:
online bij spijkertegels: Marcellus en Eugenius
Rijksmuseum Amsterdam: Honorius, Marcellus en Pius (BK-1955-514)
Princessehof Leeuwarden: Marcellus (NO 08764 NO = Nanne Ottema)
Museum Edam Sixtus Papa IIII

 

Let op: Als u een tegel met pauselijk wapen kent die lijkt op de afgebeelde, laat het me dan weten.

 

Dankbetuiging
Mijn zoon Norbert dank ik voor het redigeren en publiceren van het rapport.

 

Een pauselijke serie in Cádiz (Spanje)
Wie een collectie zeldzame portrettegels van pausen wil zien, kan terecht in de kapel van San José (Nazareth) in Cádiz, Andalusië. Daar zijn grote wandpanelen bewaard gebleven met in totaal 42 verschillende pauselijke portretten. Ze daterern uit dezelfde periode (ca. 1670-1680) en werden door Rotterdamse tegelbakkers geproduceerd voor de export naar Spanje. Pauselijke portretten op 18e-eeuwse Rotterdamse tegels in de kapel van Jezus van Nazareth in Cádiz / Andalusië www.tegels-uit-rotterdam.com/papst.html