HOME www.tegels-uit-rotterdam.com
De glorieuze Slag bij Ramillies in 1706
De Slag bij Ramillies vond plaats op 23 mei 1706 en was een van de veldslagen van de Spaanse Successieoorlog. Bij het Waals-Brabantse plaatsje Ramillies versloeg een geallieerde coalitie van Engelse en Nederlandse troepen met Deense hulptroepen onder leiding van John Churchill, eerste hertog van Marlborough, een Frans-Spaans-Vlaams-Beierse troepenmacht. Deze overwinning dwong het Frans-Spaanse regime zich terug te trekken uit een groot gedeelte van de Spaanse Nederlanden.
Na de slag worden de Zuidelijke Nederlanden in twee gedeeld. De provincies Brabant en Vlaanderen met inbegrip van Mechelen vallen voortaan onder het Engels-Nederlands protectoraat, terwijl het Frans-Spaanse regime zich voorlopig handhaafde in Namen, Luxemburg en Henegouwen, evenals de stad Nieuwpoort. Toch gaf Lodewijk XIV niet op: Villeroy, een wat oudere bevelhebber die het altijd meer van zijn goede connecties moest hebben dan van zijn militaire kwaliteiten, werd ontslagen en Lodewijk geeft zijn troepen in Italië de opdracht naar het noordelijke front te trekken en in 1708 vindt een nieuwe veldslag plaats bij Oudenaarde. Ook deze werd door Marlborough gewonnen. Toch duurt het nog tot 1713 voordat er een nieuwe vrede wordt gesloten, de Vrede van Utrecht.
Philadelphia Museum of Art, Inventarisnummer 220
Informatie over het tegeltableau en de herkomst ervan
Het tegeltableau maakt deel uit van de permanente tentoonstelling van het museum, meet 2,08 x 3,25 meter en bestaat uit 16 x 25 = 400 tegels. Rond 1750-1760 werd dit grote tegeltableau gemaakt en kan worden toegeschreven aan Rotterdam als de plaats van herkomst.
Welke tegelbakkerijen bestonden er in die tijd in Rotterdam?
Delftsevaart ca. 1640-1773, Hoogstraat ‘Wapen van Dantzich’ 1643-1841, Schiedamsedijk / Leuvehaven ca. 1675-1853, Hoogstraat tegenover de Oosterkerk 1708-1748, Delfshaven, Oudehaven 1683-1764.
Veel deskundigen geven de voorkeur aan bakkerij Schiedamsedijk/Leuvehaven, die in die tijd onder leiding stond van de broers Johan en Bartolomeus Aalmis.
In de jaren twintig werd het monumentale kunstwerk in Utrecht verworven door de Amerikaanse kunstverzamelaar Francis P. Garvan. Het sierde een muur in een café in Utrecht totdat het werd gedemonteerd.
Mevrouw Mabel Brady Garvan schonk het tableau 1979 samen met meer dan 230 andere waardevolle Nederlandse tegels en tegeltableaus uit de 15e tot en met de 18e eeuw aan het Philadelphia Museum of Art. De schenking maakte deel uit van een omvangrijke collectie die zij en haar echtgenoot Francis P. Garvan in de jaren twintig van de vorige eeuw hadden verzameld.
Kopergravure
Het was gebruikelijk om kopergravures bij de hand te houden om ze als schilderijen op tegels over te brengen, of om slechts details ervan in eigen composities te gebruiken.
Voor dit monumentale tegelschilderij werden details ontleend aan een kopergravure die een geallieerde overwinning op Franse troepen in de Slag bij Ramillies tijdens de Spaanse Successieoorlog afbeeldt.
Rijksmuseum Amsterdam, Inventarisnummer RP-P-OB-9477
Titel: Slag bij Ramillies, 1706
Prentmaker: anoniem
Uitgever: Pieter Schenk (I), Amsterdam (vermeld op object)
Afmetingen blad: hoogte 479 mm, breedte 545 mm
Dit werk gaat over: John Churchill (1e hertogvan Marlborough) en Hendrik graaf van Nassau-Ouwerkerk.
John Churchill (* Devon, Ashe House, 26 mei 1650 – † Windsor Lodge, 16 juni 1722), was een Brits veldheer in de Spaanse Successieoorlog tegen Frankrijk. Hij verloor geen enkele veldslag en werd verheven tot de eerste hertog van Marlborough. Tijdens de Spaanse Successieoorlog (1701-1714) stond Marlborough aan het hoofd van de verenigde Britse, Nederlandse en andere troepen en vocht hij veldslagen uit op uiteenlopende plaatsen, tot diep in het Europese continent: de Slag bij Blenheim aan de Donau (1704), de Slag bij Ramillies (1706), de Slag bij Oudenaarde (1708), de Slag bij Wijnendale (1708) en de Slag bij Malplaquet (1709), waarbij hij de Fransen vaak ernstige nederlagen toebracht. De expansionistische politiek van Lodewijk XIV werd hiermee de voet dwars gezet. (Wikipedia)
Hendrik van Nassau-Ouwerkerk (* december 1640 in Den Haag; † 18 oktober 1708 in Roeselare), heer van Ouwerkerk en Woudenberg, was een Nederlands militair officier.
Hij trad op zeer jonge leeftijd als officier in dienst van het Nederlandse leger en onderscheidde zich in de Frans-Nederlandse Oorlog (1672-1678). Bij de Slag bij Saint-Denis op 14 augustus 1678 redde hij het leven van prins Willem III van Oranje. Toen de hertog van Marlborough in 1688 de Engelse, Schotse en Ierse troon besteeg als onderdeel van de Glorieuze Revolutie, werd Hendrik II zijn stalmeester. In 1689 werd hij genaturaliseerd tot Engels onderdaan en kreeg hij het bevel over de Engelse cavalerie. In 1690 vocht hij mee in de Slag aan de Boyne. Hij vestigde zich in Overkirk House in Londen, tegenwoordig bekend als Downing Street 10. Onder de hertog van Marlborough nam hij deel aan de campagnes van de Paltsische Successieoorlog en de Spaanse Successieoorlog. In laatstgenoemde oorlog leidde hij de Nederlandse contingenten en werd hij in 1704 door de Staten-Generaal benoemd tot veldmaarschalk. Tijdens het beleg van Lille (1708) werd hij ziek en stierf kort daarna in het nabijgelegen legerkamp in Roeselare. (Wikipedia)
Vergelijking van details uit de kopergravure met overeenkomstige details uit het tegeltableau
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Literatuur
Ella Schaap, Jan Daniël van Dam en Pieter Jan Tichelaar, Dutch Tiles in the Philadelphia Museum of Art, Philadelphia 1984
* Het boek is de officiële, complete catalogus van de collectie. Het monumentale tegelpaneel 'De Slag bij Ramillies’ wordt gedetailleerd beschreven onder catalogusnummer 220 door Ella Schaap.
ECTC Bulletin 6/1998 Vrienden Nederlands Tegelmuseum Otterlo
ECTC Bulletin 8/1999 Vrienden Nederlands Tegelmuseum Otterlo
* Het paneel wordt in deze twee publicaties genoemd omdat Nederlandse tegelpanelen van dit formaat vrij zeldzaam zijn.
Dankbetuiging
Mijn dank gaat uit naar Jan Pluis voor wardevolle hulp.
Mijn zoon Norbert dank ik voor het redigeren en puliceren van het rapport.